Trương Đỗ

Thân thiện

Trương Đỗ can vua không nên xuất quân.

Định nghĩa

1. Danh từ riêng:
   • Tên một nhân vật lịch sử Việt Nam: "Trương Đỗ" là tên một vị quan, nhà khoa bảng người Việt sống vào cuối thế kỷ 14 dưới triều đại nhà Trần.

Thông tin lịch sử và sự nghiệp

• Quê quán: Ông quê ở làng Phù Đái, huyện Đồng Lại (nay thuộc xã Vĩnh Lại, tỉnh Hải Hưng, Việt Nam).
• Học vấn và quan chức: Ông đỗ Tiến sĩ và làm quan đến chức Ngự sử - một chức quan giữ việc can gián, giám sát triều đình.
• Hành trạng nổi bật: Ông được sử sách ghi nhận vì lòng can đảm, đã ba lần dâng sớ can ngăn vua Trần Duệ Tông không nên thân chinh đi đánh Chiêm Thành. Nhà vua không nghe theo lời khuyên của ông. Sau đó, Trương Đỗ đã từ quan về quê sống ẩn dật.

Ý nghĩa và đánh giá

• Biểu tượng của trung thần, trực thần: Hình ảnh của Trương Đỗ trong lịch sử tượng trưng cho một vị quan trung trực, dám nói lên sự thật và đặt lợi ích quốc gia lên trên hết, ngay cả khi phải trái ý vua.
• Hành động từ quan: Việc ông từ chức và về quê sau khi lời can gián không được chấp nhận thể hiện một nguyên tắc sống và làm quan thanh cao, "quân xử thần tử, thần bất tử bất trung" nhưng cũng giữ khí tiết của kẻ sĩ.

Ví dụ sử dụng

• Trong văn cảnh lịch sử, giáo dục:
  • Sử sách ca ngợi tấm gương trung trực của Ngự sử Trương Đỗ.
  • Câu chuyện Trương Đỗ can vua là một bài học về lòng dũng cảm và sự tỉnh táo trong chính sự.

Các cách sử dụng nâng cao

• "Tấm gương như Trương Đỗ": Cụm từ dùng để ví von về một người có khí tiết, trung thực và dám đấu tranh vì lẽ phải.
  • Vị lãnh đạo ấy có tinh thần cương trực, một tấm gương như Trương Đỗ thời hiện đại.

Biến thể và từ liên quan

• Trực thần (danh từ): Vị quan ngay thẳng, dám can gián vua.
  • Trương Đỗ được xem là một trực thần của triều Trần.
• Từ quan (động từ): Hành động xin thôi giữ chức quan, về quê ở ẩn.
  • Sau khi can vua không được, ông đã quyết định từ quan.

Từ đồng nghĩa (trong ngữ cảnh ý nghĩa)

• Bề tôi trung nghĩa: Người bề tôi hết lòng trung thành và giữ đạo nghĩa.
• Kẻ sĩ khí tiết: Người trí thức có khí phách, giữ vững nguyên tắc.

Thành ngữ, tục ngữ liên quan (về ý nghĩa tương đồng)

• "Phù chính trừ tà": Giúp việc chính đáng, trừ bỏ điều tà ác (phù hợp với tinh thần can gián của ông).
• "Thấy sự bất bình chẳng tha": Thấy việc không đúng thì không bỏ qua (thể hiện tinh thần dám lên tiếng).

Học thuật

1. (cuối thế kỷ 14, Phù Đái, Đồng Lại - nay là Vĩnh Lại, Hải Hưng) Đỗ tiến sĩ, làm quan đến chức Ngự sử. Ba lần can vua Trần Duệ Tông không nên đi đánh Chiêm Thành. Vua không nghe, ông bỏ quan về quê